Onderwerp: Dyneema of toch maar niet

Er word nogal wat verondersteld zeg!

Dyneema is helemáál niet gevoelig voor schavielen. Kaal dyneema heeft geen mantel om de kern te beschermen én is relatief dun, dus bij relatief weinig schavielen ben je er sneller doorheen.

Zoals terecht werd opgemerkt is bij een polyester van de mantel dragend. SCahviel je, ben je drirect minder sterk. Een dyneema val met polyester (niet dragende) mantel is dus het summum van schavielbestendig. De mantel doet niks aan de sterkte.

Ik heb 12 jaar met 4mm dyneema zeerailing gevaren. Intensief wedstrijd. Tig keer per wedstrijd zeilen er lags tijdens de hijs, shackles van de spi er aan. Dan natuurlijk eindeloos stootwillen er op en er af, lijnen die er langs raspen tijdens het aftuigen etc.

Al mijn vallen zijn altijd verjongd geweest. Nog nooit één gebroken.

Rek=schavielen. Minder rek geeft dus minder problemen.

Je moet je lijntjes natuurlijk sowieso niet langs messen en vleeshaken trekken, maar een lijn die rekt zal meer bewegen in vlagen en golven, en daardoor meer stress ervaren op kritieke punten (bochtjes etc), en dus meer slijten. TS schrijft over langere tochten naar plekken met weer; ik zou wel weten watvoor reeflijnen ik zou kiezen.

Pieter Oskam schreef :
Nee, niet heel raar. En als je gelijke breeksterkte neemt voor Polyester of dyneema, is de dyneema alsnog 2 keer stijver. Dus een prima gedachte.

3Noreen schreef :
Als we t toch over aannames hebben: "In oneindig stijve constructies krijg je oneindig grote krachten". Die kracht moet altijd nog ergens opgebracht, gecreëerd worden. Die moet ergens vandaan komen. Dat is of wind, of een lier.

Wat er wel aan de hand is, is dat voor ons menschen, we kracht en rek als ongeveer hetzelfde ervaren. Puur kracht is voor onze lichamen raar. Dus kracht zetten op iets wat niet beweegt voelt raar aan.

Ik weet eigenlijk niks van Dyneema, maar was in de VERONDERSTELLING (dus correct me if I'm wrong ) dat die polyester mantel er vooral is omdat Dyneema slecht tegen UV kan.
En wat dat al dan niet rekken betreft (en ik denk dat dat ook een overweging is van TS): rek is misschien niet goed voor de performance, maar vangt wel krachten op, die anders doorgegeven zouden worden aan je mast en verstaging. Wat misschien betekent dat je boot die vlaag van 35 knopen net wel aankan bij gebruik van een lijn met rek, terwijl er iets stuk gaat bij het gebruik van Dyneema. Heel blijven is bij een lange reis veel belangrijker dan performance.

(De meeste soorten) Dyneema is al vele jaren prima met UV, vandaar dat het ook vaak kaal gebruikt wordt.

Die vlaag van 35 knopen zorgt bij rekvallen voor (een beetje) meer kracht en helling dan bij dyneema, door de ongunstige vervorming van je zeil. Dat is idd (hopelijk!) een performance / comfort issue.

Als je hardware heel moet blijven door de rek je touwtjes dan is t spul sowieso niet fit-for-purpose, en zou ik er ook met polyestherlijnen geen lange tocht mee varen.

Hoeft niet alleen hardware te zijn, hè? De kracht van een binnenkomende vlaag moet érgens naartoe, dus bij een weinig rekkende lijn worden je lijken extra zwaar belast.

Eclips schreef :
Als we even aannemen dat de kracht in het zeil onafhankelijk is van met materiaal van de lijnen (schoot, val) dan zal die kracht bij verschillende soorten lijn toch even groot zijn.
Als er dan een lijn rekt komt er meer spanning in te staan en zal de kracht even groot zijn als bij een niet rekkende lijn.

Meestal zal de vorm van een zeil ongunstig veranderen bij veel wind en rekkende lijnen.
Het zeil wordt boller, de bolling gaat naar achteren en het gaat meer kracht leveren.
Dan zal de kracht in een rekkende lijn groter zijn dan in een niet rekkende.

Wat betreft UV en Dyneema: niets aan de hand. Volkomen UV-bestendig.

Baasklusje schreef :
Exact, kijk maar naar soft shackles. Kaal dyneema en die doen het prima zo bloot.

Eclips schreef :
UV: dyneema is inderdaad wat UV gevoelig. Maar de sterkte die we niet gebruiken, geeft meer dan voldoende marge om daar geen last van te hebben.

Vlagen: Ik durf de stelling aan dat Dyneema schoten en vallen krachten verminderen. Namelijk: door het gebrek aan rek, wordt in een vlaag ook het zeil niet dieper. Liever zou je het vlakker hebben, maar negatieve rek ken ik nog niet. Jammer.

Even terug naar de lesbanken.

bron

Maar de meeste mensen weten al dat een box handschoen minder schade aanricht dan een box beugel.

Sneaker schreef :
Een soort van muziek spelen op de lijnen geeft doorgaans wel een idee hoe strak het staat. Strak als een vioolsnaar noemen ze het. Is dat met Dyneema echt zoveel anders?

In geval van Dyneema wordt het sowieso een lijn met een mantel.

Als ik naar een paar opties in nylon en dyneema kijk bij jachttuigerij (Gleistein) en de lijnenspecialist dan is het prijsverschil tussen de goedkoopste nylon variant in 12mm met een breeksterkte van 3200kg en de duurste dyneema variant in 10mm met een breeksterkte van 5000kg op 40 meter lengte ongeveer 100,- euro. Dat maakt het dan ook niet uit.

3Noreen schreef :
Een beter voorbeeld is een tallship dat een tijd geleden voor de kust van Zuid Amerika zonk na een plotselinge windvlaag. Het moderne materiaal was zo sterk dat het niet meegaf en alles bleef zitten. Vroegah scheurden de katoenen zeilen gewoon uit de ra's en bleef het schip drijven.

hnrts schreef :
Zijn je grootzeil en voorzeil(en) van katoen? Dan beveel ik sisal touw aan.
Ben het eens met Baas K, rekkende vallen vervormen de zeilen in een vlaag, vlagen dienen worden opgevangen door oa schoot, overloop met hulp van rek in de poly schoten .
Waarom hebben moderne wedstrijdjachten haylyard locks? Deze fixeren de tophoek van het grootzeil in de mast om rek te voorkomen. Een dyneema val komt daar het dichtsbij qua rek.

Toevallig heeft SY Fair Isle net een YT filmpje geplaatst, zij hebben hun lopend want net vervangen. Ook daar polyester schoten en dyneema vallen. Leerzaam filmpje.

De invloed van UV wordt nogal eens onderschat, dat is een echte killer.
Polyester, de polymeren dan, wordt door direct zonlicht (UV) afgebroken. Ondanks de toevoeging van UV blockers en zg quenchers.

Dyneema vervalt uiteindelijk ook door fotolyse maar veel langzamer.
Na 5 jaar is er nog 60% sterkte over, volgens DSM zelf. Minder in superzonnige gebieden.
De buitenmantel vangt echter de meeste UV klappen op, het zal dus wel even duren eer je dure Dyneema lijn kapot gaat, zeker in ons sombere klimaat.
Dyneema is uiteindelijk ook "maar" een polymeer, maar is wel heel sterk en gaat langer mee dan je denkt.

Mbt rek; geen rek in je lijnen is leuk voor de racer maar klappen worden ook gedenpt door iets rek in een lijn. Geen mens neemt Dyneema landvasten.
Hoef ik niet uit te leggen.
Schade aan je tuig, zeil of beslag door 0% rek is m.i reëel. De zwakste schakel buigt en dat is dan niet de Dyneema lijn. Voor de huis-tuin-en-keuken zeiler is ietsjes rek in je lijnen denk ik een extra stukje veiligheid.
Een goede kwaliteit lijn heeft al zeer weinig rek, goed genoeg voor de meeste onder ons.

Ik ben benieuwd hoe je je valken zou moeten dimensioneren als he deze als “zekeringen” in zou willen zetten om schade verderop te voorkomen. Dimensioneer je dan op een berekende, minimale rek, breeksterkte, beide?

AdB schreef :
Een haylyard lock halveert de benodigde sterkte (kracht) ten opzichte van een val schijf in de top van de mast. Verder vermindert het de compressie druk in de mast aanzienlijk.

3Noreen schreef :

Precies.
Daarom zit een lock in de top ook op dun-verjongde ongestaagde masten als van Finn, Splash etc.
Mast draait ook makkelijker.

H700 schreef :
Dat klopt. Ik heb het proef proefondervindelijk moeten leren.

-Verbogen asjes van de top schijf in de mast.
-Uit elkaar gespatte voetblokken bij de mast fundatie
-Stoppers die volgens specs hele hoge houdkracht hebben maar toch slippen.
-Mantel van de val die compleet in een paar weken tijd gestript wordt in de stoppen.

Uiteindelijk breekt ook de val wel bij de top schijf.

H700 schreef :
Allemachtig, 40% sterkteverlies is nogal wat! Ik ben benieuwd hoe Dyneema zich in die zin verhoudt tot polyester. Ik zou vooral een lijn willen die lang meegaat, i.v.m. de ecologische footprint.

Eclips schreef :
Holymoly wat een totale broodjes aap gaan er hier over het scherm. Die 60% is voor een vezel. Niet voor een lijn. In een lijn zien alleen de buitenste vezels UV.

Fotolyse is het splitsen van polymeerketens. UHMWPE vervalt onder zonlicht uiteindelijk naar HMWPE. Dat vervalt daarna tot PE en dat vervalt tot LDPE. LDPE vervalt in kaarsvet.

Dat een lijn in je stopper slipt, heeft NIETS te maken met de rek van de lijn.

Een beetje Dyneema lijn rekt meer dan 1-3% bij breuk. Bij een gemiddeld mastje van 10 meter toch 20-60cm. Dat lijkt me voldoende om "klappen op te vangen".

We weten allemaal dat een Kliko niet in de zon mag staan....

Dat weten we Bas, gaat enorm stinken.

Zeg, ga je lekker?
Ik schreef al: ik weet niks van Dyneema, dus als iemand mij vertelt dat het na 5 jaar 40% van zijn sterkte kwijt is, neem ik dat maar aan. En ben ik benieuwd hoe zich dat verhoudt tot polyester.

H700 schreef :
BRON graag!

Die 60% klopt wel aardig, afhankelijk van de omstandigheden. Soms is het zelfs minder. Avient, - waaraan DSM de Dyneema-business heeft overgedaan -, heeft hier documenten over gepubliceerd.


Maar H700 heeft misschien nog wel een andere bron.