Van serieweerstand naar MOSFET keercel.
HH elektronici: Deze post gaat over iets wat jullie al jaren weten en zal voor jullie vreselijk saai zijn. Sla het alsjeblieft over! Ik wil niet de eerste ergernis van 2017 zijn.
Het gebruik van een serieweerstand om de hogere Ri van een lood-zwavelzuur accu te imiteren, geeft een vaste weerstand die in twee richtingen de stroom doorlaat. Het gebruik van een gekalibreerd stukje ijzerdraad (is beter dan staaldraad en veel beter dan roestvrij staaldraad) voor hetzelfde doel, geeft een in waarde toenemende weerstand, evenredig aan de temperatuur. Deze weerstand laat de stroom eveneens in twee richtingen door.
* Bij het laden van LiFePO
4 accu's via een weerstand met een positieve temperatuurcoëfficiënt, kun je de sense leiding beter 'voor' de serieweerstand aansluiten. De alternator regelaar 'denkt' dan dat de accu ongeveer 0,8V 'voller' zit dan het in werkelijkheid het geval is (40A bij 0,2 Ohm). Zo voorkom je het verbranden van de alternator.
Het gebruik van een keercel of diode geeft een dynamische weerstand en daardoor een bijna onveranderlijke spanningsval over de diode bij variërende stroomsterkten. Bij een diode kan de stroom er alleen in 'doorlaat' doorheen, daarom spreekt men ook van een 'keercel'. Deze eigenschap kan voordelig zijn als de te laden accu niet via de 'ladende' installatie mag ontladen. De keercel blokkeert (keert) deze weg. De diode geeft wel een spanningsval, maar deze is niet in hoge mate afhankelijk van de stroom door de diode, zoals wel het geval is bij de spanningsval over een weerstand.
De spanningsval over een Silicium diode in doorlaat ligt tussen de 0,7V en 1,5V (is afhankelijk van de diode en de stroom door de diode). Bij een Schottky diode ligt dat tussen de 0,2V en 0,9V, ook weer afhankelijk van de stroom. Door die lagere spanningsval is er minder verlies van vermogen in de Schottky diode bij het laden en is de laadspanning van de accu hoger dan bij een Silicium diode.
Om deze spanningsval te kunnen compenseren worden bij alternators vaak 'sense' leidingen gebruikt, die dan 'na' de keercel worden aangesloten en de alternator regelt zijn uitgangsspanning dan op basis van de accuspanning. Is de spanning van de accu laag omdat deze leeg is, dan zal de alternator zoveel mogelijk stroom in de accu laten lopen en de enige beperking is de stroomregeling van de alternator. Is de stroomregeling ingesteld op 40A gedurende 5 minuten, dan kan de alternator na 6 minuten leveren van 40A doorbranden. Iets wat bij een lood-zwavelzuur accu niet snel zal gebeuren, omdat deze bij het laden met 40A al snel een hogere spanning krijgt. Bij een LiFePO4 accu is dat niet zo. Deze kan veel meer laadstroom aan en zal de alternator langer belasten met 40A en zo de temperatuur van de alternator verhogen tot deze uiteindelijk verbrandt.
* Bij het laden van LiFePO
4 accu's via een keercel, kun je de sense leiding beter 'voor' de keercel aansluiten. De alternator regelaar 'denkt' dan dat de accu 1V (bij silicium diode) of 0,5V (bij Schottky diode) 'voller' zit dan het in werkelijkheid het geval is. Zo voorkom je het verbranden van de alternator.
Om de spanningsval over de keercel te verlagen wordt er gebruik gemaakt van een MOSFET 'diode'. Als de MOSFET helemaal 'open' staat (de MOSFET is aan of 'on'), is de weerstand (R) tussen de drain (d) en de source (s) op zijn laagst. Dit wordt de Rds
on genoemd. De waarde van de Rds
on varieert per MOSfet van ca 5 Ohm tot 0,001 Ohm. Deze weerstand is afhankelijk van de spanning aangelegd tussen de source (s) en de gate (g). Door een hele lage Rds
on is er nauwelijks spanningsval over de MOSfet en daarmee nauwelijks verlies.
* Bij het laden van LiFePO
4 accu's via een MOSFET keercel, zal het aansluiten van de sense leiding 'voor' of 'na' de MOSfet niet veel uitmaken. De spanningsval kan zo laag zijn dat de alternator regelaar doorlopend zoveel stroom door de MOSFET keercel laat lopen, dat alsnog de alternator verbrandt. Een goede MOSFET keercel is geen preventie tegen het verbranden van de alternator bij het laden van LiFePO
4 accu's.
De schakeling van de MOSFET keercel is zo te beïnvloeden dat deze werkt als een 'stroombron'. Dat is een wat bedrieglijke benaming want de MOSfet wekt geen stroom op. Wat wel kan is de gate op een constante spanning ten opzichte van de source aan te sluiten. De stroom door de MOSFET is afhankelijk van de spanning tussen de gate en de source en bij een bepaalde spanning op de gate 'hoort' een vaste, constante stroom door de drain naar de source, onafhankelijk van de spanning die op de drain wordt aangelegd. Door de elektronici wordt deze schakeling een 'constante stroombron' genoemd. Eigenlijk is het een 'constante stroomregelaar'.
"Nou en...?"
Door met een zenerdiode de spanning tussen gate en source constant te houden, zal de MOSFET niet meer stroom doorlaten dan die bij deze gate source spanning hoort. Daarmee is het mogelijk de MOSFET keercel tot een begrenzer van de laadstroom te maken.
* Bij het laden van LiFePO4 accu's via een als stroombegrenzer geschakelde MOSFET keercel, kun je de aansluiting van de sense leiding 'voor' de MOSFET schakeling maken. De spanningsval zal door de MOSFET zo worden geregeld dat er nooit meer dan de ingestelde stroom door de MOSFET keercel gaat lopen en de alternator niet kan verbranden bij het laden van LiFePO
4 accu's.
"Ja Peper, je lult wel lekker..."
'Dat weet ik.'
"maar hoe kom ik aan zo'n ding?"
'Dat weet ik niet, maar ik kan je wel laten zien hoe je dat zelf in elkaar zet!'
Ik wil mijn 'LiFePO
4 testaccu' opladen in mijn auto via de sigarettenaansteker. Die is met 25A gezekerd en die wil ik niet telkens vervangen als de accu toevallig even meer dan 25A vraagt. Dan kan ik er een 1 Ohm serieweerstand in opnemen en dan blijft de stroom in alle gevallen beperkt tot 14,5V / 1 Ohm = 14,5A. Dan knalt de zekering er zelfs niet uit als er iemand haarspeldjes op de accu gooit. Ik hoor meteen een aantal 'elektrische ZF-ers' schreeuwen: "dan dissipeer je ook 14,5
kwadraat Watt aan vermogen!" Waar ze gelijk in hebben, natuurlijk. Het is wel erg 'vintage' natuurlijk zo'n weerstand... als ik het nu eens via een stroombron doe... Dan heb ik meteen een keercel die er voor zorgt dat ik de motor kan afzetten, omdat anders de 'testaccu' de stroom verzorgt voor de commonrail pomp en de motor gewoon blijft draaien. (Nu niet zeggen: "Ik heb een benzine auto, daar gebeurt dat niet!" want in dat geval blijft de bobine de vonk over de bougies veroorzaken en draait de motor ook door!)
Jullie krijgen twee schakelingen te zien, één met een Schottky diode zonder stroombegrenzer en één met een MOSFET als diode met stroom begrenzer. Eerst de design spec's!
Ik wil een 100Ah 12,8V LiFePO
4 accu opladen met een lage Ri met maximaal 1c (dat is dan 100A laadstroom maximaal) en een maximale laadspanning van 14,5V.
Ik heb een alternator in de auto van 50A bij 14V en die levert tijdens bedrijf een spanning van 14,5V maximaal. Dan zit ik voor wat betreft de maximale spanning mooi goed.
De sigarettenaansteker aansluiting die ik daarvoor wil gebruiken, is met 25A 'gezekerd'. Zou de accu om zijn maximale laadstroom 'vragen', dan knalt die zekering eruit. Dan verbrandt mijn alternator in elk geval niet, want die kan wel 50A leveren, maar ben ik wel afgesneden van de stroom voor de achterruit verwarming, het elektrische schuifdak, de TomTom en de autoradio. Dat vind ik erg vervelend, dus moet ik voorkomen dat dit gebeurt.
Bij een stroom van 20A blijft alles netjes heel en dus wil ik de laadstroom begrenzen op die 20A. Dat kan alleen met een MOSFET keercel. Zou ik een diode als keercel gebruiken dan is het mogelijk dat de stroom boven de 25A uitkomt en de zekering het tijdelijke met het eeuwige verwisseld. Desondanks zal ik die schakeling wel opnemen als vergelijk.
Er is nog een 'snekkie': de sigarettenaansteker is niet aangesloten via het contactslot, maar rechtstreeks op de accu! Dat wil zeggen dat als de motor niet draait, de test accu door de start accu wordt opgeladen. Dan sta ik op een goed moment met een lege startaccu. Natuurlijk kan ik de test accu dan als startaccu gebruiken, maar dat is me teveel gedoe. Ik zal het opladen van de test accu moeten onderbreken als ik niet rijd. Da's makkelijk, gewoon de stekker uit de sigarettenaansteker trekken.
Ik heb nodig:
Een Schottky diode voor zo'n 40A en ik kies daarvoor de MBR4045PT die heeft een keerspanning van 45V kan 2 x 20A doorlaten (het zijn 2 diodes parallel) en heeft een doorlaatspanning van Uf=0.8V bij een stroom If=40A. Een aluminium plaatje eronder en klaar!
Voor de MOSFET keercel met stroombegrenzing kies ik voor de IRF4905PBF P-channel MOSFET. Daar heb ik dan een 100k 1/4W gate weerstandje bij nodig en een zenerdiode om de spanning op de gate constant te houden. Ook hier heb ik een koelplaatje nodig, want het ding zal heus wel warm worden als de test accu flink leeg is en wordt opgeladen.
De maximale stroom door de MOSFET I=74A. Als dat gebeurt is m'n zekering al doorgebrand voordat de alternator doorbrandt. Het maximale vermogen dat ik in de MOSFET mag vermoorden: P=200W. Dat moet dan wel met een behoorlijke koelplaat zijn anders gaat het niet. Wanneer kom ik bij 20A aan 200W? Als er nog maar 4,5V in de accu zit en ik met 14,5V wil laden. Die 4,5V betekent eigenlijk dat de accu is 'overleden', een helemaal lege LiFePO
4 accu heeft tenminste nog 10V aan boord.
Hoe zorg ik voor de 20A begrenzing? Kijk eens naar dit grafiekje:
Het geeft aan hoe groot de drain stroom (Id) is bij de drain spanning. De ingetekende gebogen lijntjes geven een vastgestelde gate spanning aan. Het gaat om het vlakke deel in deze curve. Je ziet dat de stroom bij 5V gate spanning niet boven de 20A uitkomt. Id=20A@Ugs=5V De spanningsval over de MOSFET is dan -Usd=0,85V. Dat lijkt heel veel op de doorlaatspanning van een Schottky diode.
Bij 5,5V gate spanning komt de stroom niet boven de 30A uit Id=30A@Ugs=5,5V De spanningsval over de MOSFET is dan -Usd=0,9V ook net als bij een Schottky diode.
Ik heb dus een 5V zenerdiode nodig om 5V op de gate te zetten en de stroom tot 20A te begrenzen.
De schakeling gaat er dan zo uitzien:
en de print gaat er dan zo uitzien:
Nou mooi... werkt het ook? De test accu blijft in elk geval vol, ik ontlaad de test accu van tijd tot tijd met een 55W halogeen H4 koplamp waarvan de 'dimdraad' het heeft opgegeven. (De buren: "Han, het licht in je auto staat nog aan, moet dat niet uit!")
Ik kan geen stromen boven de 10A meten, maar een kortsluiting met een metertje verzinkt ijzerdraad, liet de 25A zekering heel, het lijkt erop dat de stroombegrenzer dus werkt of de weerstand van de draad is zo hoog dat daardoor de stroom niet aan de 20A komt. De MOSFET wordt behoorlijk heet, zelfs op zijn koelplaatje!
Voor de werking van een MOSFET als keercel: Google eens op "MOSFET als diode".
Blijft er voor mij maar één ding een beetje raar: eigenlijk loopt de stroom door deze P-channel MOSFET 'verkeerd om'. Dit is mogelijk omdat de bouw van de MOSFET symmetrisch is en dat er daardoor geen vaste stroomrichting is gedefinieerd. Een beetje vreemd, maar wel fijn!
BK: onder mijn goede voornemens valt niet het schrijven van kortere posts!
Voor roozeboos een oneliner: Iedereen een voorspoedig 2017!
Groeten, Peper.