Onderwerp: Nieuw roer voor een platbodem

Leuke winterklus!

dit is een veel simpelere klus als dat zijzwaard toch?
die platbodem roeren zijn volgens mij zonder profiel
of wordt daar tegenwoordig ook nasa profiel gebruikt?
Ton

TonMitz schreef : Lijkt mij ook eenvoudiger dan de zwaarden. Eigenlijk is dit roer een plat schot van 50 mm dikte met ( volgens de bouwtekening) alleen aan de hangkant afschuiningen onder 45 gr. In werkelijkheid is het roer daar met een halfrond afgewerkt. Nasa profielen kennen ze niet bij platbodems. Overigens heb ik bij de zwaarden de kant die hol geschaafd zou moeten worden, op verzoek van de eigenaar vlak gelaten. We denken bij het roer nog over een paar modificaties: aan de achterkant kan er wel plm 15 cm van af en aan de bovenzijde moeten we iets verzinnen om een gebeeldhouwde versiering te kunnen plaatsen, waarbij de helmstok evengoed losgenomen kan worden.
Het blijkt me dat dit roer een paar cm krom staat. Dat verklaart nu ook de neiging om naar stuurboord te gaan als je de helmstok in het midden houdt.

TonMitz schreef :
Een roer is niet simpeler dan een zwaard, maar ànders.
Een platbodemroer krijgt nauwelijks te maken met grote stroomsnelheden, dus is een ingewikkeld speciaal profiel meestal niet nodig.
Toch is het fijn als de aan- en afstroom goed gemaakt worden, vooral om bij het varen op de motor de waterafwikkeling mooi te maken. Je kunt je voorstellen dat het niet handig is als het schroefwater tegen een platte voorkant aanbotst.

Er zijn allerlei tabellen en tekeningen in omloop, waarin de minimum vrijslagen staan beschreven tussen schroef en roer, meestal met de bedoeling om ongewenste trillingen te voorkomen.
Die afstand schroef-roer wordt dan meestal vrij groot.

Ik heb bij allerlei schepen geëxperimenteerd (als eerste bij mijn eigen zeetjalk) met die afstand, vooral als het gewenste sturend effect onvoldoende was.
Bij diverse schepen heb ik die afstand minimaal gemaakt (minder dan een centimeter!) door het balansstuk zo groot mogelijk te maken, en altijd was het effect uitzonderlijk goed: veel minder trillingen en veel beter sturen.

Een aspect wat het maken van een goed roer lastig maakt, is het gegeven dat de onderkant van een roer altijd in het water zit, terwijl de bovenkant te maken krijgt met natte en droge weersomstandigheden.
Om kromtrekken te voorkomen wordt voor een roer meestal kwartiers gezaagd hout gekozen. Echter, het grote nadeel van kwartiers hout is, dat het een relatief grote breedtekrimp en -rek vertoont, wat spanningen oplevert in de lijmnaden en tussen het hout en het beslag.

Niettemin, Jerry, ik vind het erg leuk dat je deze klus gaat doen. Succes!

Ter illustratie: een plaatje van een roer van een tjalkje.

Zit er, onder water, voor de draaias van het roer nog ruimte?
Zo ja, als je toch het roer aan wil passen kun je behalve een fatsoenlijk profieltje er ook wel het "balansroerprincipe" op los laten.
Is vast vloeken in de platboomkerk maar de roerganger zal het nogal wat makkelijker hebben (denk ik).

@Berghout2: dank voor je reactie. Ik moet het hout nog kopen en dacht aan 4 of 5 delen te lijmen " om en om" en de naden te voorzien van messing pennen. Kwartiers lijkt me ook het meest geschikt. Hoe conserveer jij het onderwaterdeel altijd? Is gebruik bij multiplex bootjes altijd 2 lagen epoxy en 2 lagen bootvernis, maar op massief hout lijkt dat niet goed. Was er nog maar koolteerepoxy ( Colturiet TCN). Mooi roer laat je zien ; ben nu al jaloers.
@zeekraal: er zit absoluut geen ruimte tussen schip en roeras. Als we met het schip varen stuurt het lekker stevig en hebben we eigenlijk geen behoefte aan meer balans in het roer. Het iets inkorten van het roer zal het stuurgedrag wel iets beīnvloeden, denken we.

jerry schreef :
Dank je.
Ik zal je een aantal tips geven, waarmee je mag doen wat je wilt.

Tip 1: Maak je oude roer niet na, want daarmee kopieer je de oude fouten.
Meet zorgvuldig je achtersteven op, inclusief alle beslagen. Meet de hanghoek van de achtersteven (dat kan met een elektronische hoekmeter, of met een schietlood. Maak vervolgens een uiterst nauwkeurige werktekening, bijvoorbeeld op schaal 1:10. Hou je aan die tekening tijdens het werk!
Tip 2: Zorg voor een mooie vorm (al op de tekening). Ik vind bijvoorbeeld bij je oude roer de overgang naar de hak erg lelijk, want een zwakke golvende vorm.
Tip 3: Zet de nieuwe delen hout tegen elkaar in een "A"-vorm: het voorte deel evenwijdig aan de steven, het achterste deel evenwijdig aan de ruglijn. Daartussenin uitvullen.
Tip 4: Als je de delen met elkaar verbindt met doken (jij noemt ze "messing pennen"), dan kun je er zeker van zijn dat de naden boven water gaan opentrekken. En dat is lelijk.
Je krijgt een veel sterkere verbinding door over bijna de hele lengte van de naden een groef te frezen, en daarin een nauwsluitende hechthouten veer te lijmen. Indien nodig kan ik details van deze constructie in een PB beschrijven; het voert te ver om dat hier te doen.
Tip 5: Gebruik geen epoxy.
Tip 6: Gebruik geen epoxy.
Tip 7: Gebruik geen epoxy. Begrepen?!!
Tip 8: In feite maakt het geen barst uit wat je onder water op het roer smeert. Hout-onder-water rot niet. Rond de waterlijn is wel kwetsbaar, maar met gewoon jaarlijks onderhoud is dat geen probleem.
Tip 9: Boor in de kop van het roer, verborgen door het helmhout, een ruim gat (25mm?). Daar kun je een touw doorheen steken voor het hijsen van het roer. Makkelijk bij de bouw, maak ook later bij onderhoud.
Tip 10: Gebruik geen enkele stalen schroef of spijker, ook niet voor héél even. Uitsluitend RVS. Maak nieuwe RVS vingerlingen/roerveren, die je vastklinkt met RVS klinknagels. Dat lijkt moeilijker dan het is. Verder advies per PB.
Tip 11: Gebruik nog steeds geen epoxy.
Tip 12: Als je lijmklemmen op het hout zet, ook al is het maar voor even, doe er dan iets tussen, bijvoorbeeld een houtje of ducktape. Anders krijg je zwarte vlekken in je hout.

Tip 13: Maak er iets leuks van!
Wim.

@Berghout-2: Dank voor alle tips! Voor het roer maak ik een nieuwe uitslag, met de balken in de vorm zoals jij die aangeeft. Een A vorm dus met spiestukken en een mooiere overgang naar de hak. Ik denk aan balken/ delen van plm 15 cm breed, mag iets meer zijn. Ik weet niet wat ze bij de Haagse Fijnhouthandel kunnen leveren. Zien we wel. Voorlopig ben ik nog wel even bezig met het losnemen van het beslag en de zwemtraptreden.
Op de bouwtekening uit 1977 staan de verbindingen met doken aangegeven. Jouw suggestie om een multiplex veer in te lijmen is zeker het overwegen waard. Je wijst het gebruik van epoxy categorisch af. Geldt dat ook voor het verlijmen? Bij de zwaarden heeft de epoxylijm zich goed gehouden. Mij lijkt dat je de kopse kanten wel goed met epoxy kunt beschermen. Geef jij soms de voorkeur aan loodmenie?
De plaats van de vingerlingen zal ik goed vastleggen dmv een meetlat.
Het maken van een hijsgat in de kop is een goed idee! Toen we het roer afnamen hebben we een takel gemaakt met een paar blokken. Was toch wel een heel gedoe.
Nogmaals dank voor het feit dat je jouw ervaring wilt delen.

zeekraal schreef :
Dat is helemaal geen vloeken in de kerk. je ziet het veel. Ik heb ook een balansflapje tussen de schroef en roeras, zoals berghout beschrijft.
Bij mij helpt het nauwelijks als balans, meer geleid het schroefwater bij manoeuvreren wel héél veel beter.

Er is nog wel iemand die met kool teer doet: www.koolteercarboleum.nl/

Hi,

Als aanvulling op de tips van Berghout en als overweging bij het kopen van het hout:

Ik heb mijn vader een aantal keren zulke roeren zien repareren en/of nieuw maken en veel geholpen; tot nog toe heeft hij altijd de onderkant afgewerkt met een strook in de lengte van het roer om de kopse kanten van de andere delen af te dekken. Deze strook laat je half in het roer verspringen en wordt (net als de rest) verlijmd met constructielijm.

Ik heb er nog nooit klachten over gehoord, dus het werkt volgens mij prima.

Dit soort roeren is vooral kwetsbaar rond de waterlijn en bij het beslag, maar ik neem aan dat je daar rekening mee houdt. Ik heb bij het (Oregon) roer van mijn eigen tjalkje destijds heel veel profijt gehad van twee kokers bruine sikaflex .....

Gr, Arent

WADnWIND schreef :
Bij ons ons ook een "balans"strook voor de draaias van het roer.
Scheelt idd vooral met manoeuvreren.
Tussen de schroefasanode en het roer zit 2,5 cm ruimte.
De "balans"strook en de achterzijde van het roerblad zijn geprofileerd.

Over het gebruik van epoxy voor het onderwaterdeel zijn verschillende meningen.

@Jollenbaas: mooi strak roer. Zit er bij jou geen beslag aan de onderzijde?
Ik zal bij onze platbodem eens kijken hoeveel ruimte er zit tussen de schroef en de voorkant van het roer. Ik heb overigens de schipper nooit horen klagen over de manoevreerbaarheid. Hij kreeg in een gracht in A'dam het schip eenvoudig rond.

Sonador schreef :
Dat is dus helemaal geen koolteer zoals dat vroeger algemeen gebruikt werd. Koolteer werd gemaakt van steenkoolteer en is al jaren verboden.
Deze en andere huidige "koolteer" merken worden gemaakt van bitumen wat een aardolieprodukt is .
Zie die link.
Ook de "teer" die nu op wegen wordt gebruikt is allang geen teer meer maar aardoliebitumen.
En om mijn gewoonte trouw te blijven even een linkje:
nl.wikipedia.org/wiki/Steenkoolteer

Ad

Arent schreef :
Ja Arent, vroegâh werd meestal zo'n lat aan de onderkant van het roer bevestigd, en tegenwoordig zie je het nog wel eens.
Het wordt "de zandstrook" genoemd of simpel "de slijtlat". Dat geeft precies aan waar die voor dient: bij grondcontact beschermt deze lat het roer.
Toch zet ik zelf nooit zo'n lat onder een een nieuw roer. Waarom niet? Twee redenen: 1. De schroeven/spijkers waarmee je het vastzet zitten per definitie in kops hout, en dat houdt niet duurzaam; 2. Het hout van het nieuwe roer gaat zeker zwellen: een flink roer kan zomaar 2 tot 5 centimeter langer worden. Een zandstrook wordt echter niet langer en zal loslaten.

@jollenbaas: inderdaad zijn er verschillende meningen over epoxygebruik.
Een van mijn argumenten om géén epoxy te gebruiken is, dat epoxy dat zwellen ook niet kan volgen.
Het denken dat je een roer volledig kan afsluiten met epoxy, is een illusie. Hoe dan ook zal er, vroeg of laat, toch water in het hout komen, via scheurtjes, gaatjes, beschadigingen, schroeven enz.
Er is geen enkele goede reden te verzinnen om het onderwaterdeel in epoxy te zetten. Zoals eerder genoemd: hout dat onder water zit rot niet.

@Jerry: nog een nagekomen Tip 14: Door ervaring geleerd hergebruik ik de oude vingerlingen niet. Vaak is het veel werk om die oude dingen netjes te demonteren, en vertonen ze flinke slijtsporen. Ik maak altijd nieuwe, en dan meteen van RVS. Veel netter en duurzamer.

Oja, en ten overvloede nogmaals: Tip 15: gebruik geen spinthout, zelfs geen splinter!

Groet!
Wim.

Op deze foto is te zien dat er maar een paar cm ruimte zit tussen het roer en de schroefas. Onvoldoende voor een klein balansdeel.
@ Berghout-2: geen epoxy dus, maar waar lijm jij dan mee? Ik probeer de vingerlingen er heel vanaf te krijgen. Ik heb alle tijd en daarbij veel geduld. Als dat niet gaat zien we wel verder.

jerry schreef : Inderdaad, net als dat van Berghout2, een keurig gemaakt roer, maar de "profielering" is toch eigenlijk niet meer dan wat afgeschuind aan voor- en achterzijde en het balans deel is zodanig klein dat ik mij afvraag of een werkelijk forse koerswijziging niet heel veel kracht vergt. Dat heeft niets te maken met manoevreerbaarheid. Het roer van dit soort schepen kan bijna haaks uitslaan (toch?). Kunnen dus vrijwel om hun as draaien.

jerry schreef :
Ik lijm met Bison Constructielijm Super. In consumentenverpakking heet-ie 2K-Expert ofzo.
Zorg voor een passende naad, ruw op, ontvet met thinner, weeg de componenten heel precies af, roer verdomd goed, en plakken maar! Betrouwbaar van 5 tot 30 graden C.

Verder zou ik zelfs die paar centimeter aan de voorkant van je roer meepakken. Echt, elke centimeter telt, heren.

Ter illustratie voeg ik een plaatje bij van de aanpassing van een kotterroer. Deze kotter had een draaicirkel van ongeveer 150 meter. Manoeuvreren ging uitsluitend op de kopschroef. Na de aanpassingen (balansdeel bijna tegen de schroef aan, en twee horizontale schetsplaten) is de draaicirkel gelijk aan de scheepslengte en de kopschroef bijna overbodig.


.

Balansrekening werkt super op een platbodem, als je grote snelle lemsteraken als de bs2 bekijkt dan worden die met helmhout gestuurd en dat kan door een ‘scheppend’ deel aan het roer te maken. Echt een aanrader. Maar er moet idd wel ruimte zijn.

Ik heb een mal gemaakt voor de plaats van de twee vingerlingen en de steun onderaan het roer.

Verder hebben we besloten om in de ruimte tusen het roer en de schroef een stukje balansroer te maken. Veel meer dan 5 cm zal het niet worden. We gaan geen nieuwe vingerlingen van rvs laten lassen. De bestaande komen er gaaf en niet geroest vanaf. De dikke laag teer heeft het verzinkte werk goed beschermd.

Ik lees hier met veel belangstelling mee, want ben ook in de weer met platbodems en hun roeren. Ik vroeg me af waarom Berghout de voorkeur geeft aan losse veren van hechthout in plaats van eiken veren. En hou me aanbevolen voor praktijktips voor de RVS klinkboutjes. Overigens vind ik het model van het oude roer van Jerry niet fraai. Zou me zeker eens verdiepen in de vormgeving van klassieke vissermansroeren. Aan welk scheepstype hangt dit roer?

partemala schreef :
Waarom geen eiken veren? Nou, eiken veren kunnen wel, maar dan moet de nerf daarvan dwars op de lijmnaad staan. En dâ's lastig hoor, zulke dwarslatten.
Als je een gewone lange eiken lat zou gebruiken, dus met de nerf in de lengterichting, dan heb je te weinig dwarse treksterkte en grote kans op splijten van die lat.

Mijn eerste experiment met hechthouten veren deed ik in 1983, met een roer voor een charter-Hagenaar. Dat schip zag ik een paar maanden geleden weer eens te Harlingen liggen. Natuurlijk even bekeken (ook de mast, giek, zwaarden, koekoek, paneeldeurtjes en grote bank in de salon, want die heb ik ook allemaal gemaakt toen ik nog jong en knap was). Alles is in verdraaid goede staat, op normale slijtsporen na.
Na dat eerste experiment heb ik de lijmmethode steeds verder geperfectioneerd.

Praktijktips voor RVS-klinkbouten? Tja, heel in het kort: maak eerst zelf de klinknagels, want die zijn niet te koop.
Daartoe snij je ronde staf (diameter 8 of 10 of 12 mm, afhankelijk van de grootte van het werk) in staafjes van de benodigde lengte. Stuik een kant van elk staafje op, en smeed die verdikking tot een mooie kop in een matrijs die je eerst zelf gemaakt hebt.
Nu zijn de klinknagels klaar voor gebruik.

Zorg ervoor dat de vingerlingen klaar zijn, de gaten voor de klinknagels aan beide zijden geboord op de diameter van de klinknagels plus een halve mm (want een gloeiende nagel is iets dikker dan een koude), en aan beide zijden ruim gesouvereind.
Bevestig de vingerlingen tijdelijk met bout/moeren op het roer: alle gaten minus 1.
Maak 1 nagel heet aan de kant tegenover de kop, steek door, zet dolly tegen de kop, geef met de hamer 1 klap op de vingerling net naast de gloeiende nagel en klink dan de gloeiende kop weg. Vanaf het doorsteken tot het einde van het klinkproces van 1 nagel moet je binnen een seconde of 20 gedaan hebben.
Zo vervang je stuk voor stuk de bout/moeren door klinknagels.

Het klinkt (what's in a name....) allemaal wat ingewikkeld, maar in de praktijk gaat 't heel gemakkelijk en razendsnel, terwijl het resultaat echt heel mooi is. En het is erg leuk om te doen.
Met z'n tweeën is het een makkie; meestal doe ik het in m'n eentje.

Houd er bij het verhitten rekening mee dat RVS een erg slechte warmtegeleider is. Neem er tijd voor, want als de buitenkant van een nagel gloeit, kan de binnenkant nog te koud zijn.
Bijkomend voordeel is, dat je een aan 1 kant gloeiende nagel nog gewoon met blote handen kan vasthouden aan de andere kant.

Helder?
Wim.

@Partemala: het bestaande roer is niet fraai, voornamelijk bij de hak. Dat gaan we verbeteren; ook maken we de hak plm 10 cm korter. Eerder schreef ik al dat we de kop van het roer ( net boven het helmhout) gaan wijzigen zodat op die plek een gebeeldhouwde figuur kan komen. Wel wegneembaar, want anders kan het helmhout er niet meer van af . Ik denk aan een klein plateau op de kop van het roer , bevestigd met koperen doken en een borgpen. Het schip is een Vollenhovense Bol, in 1977 getekend en gebouwd bij werf De Klop in Utrecht. Zelf noemen ze het een Blokzijler Bol.
@ Berghout-2: dank voor je wijze raad. Goed dat je je ervaring op het forum deelt. Het zelf maken en smeden van rvs klinknagels is mij te moeilijk. Met hout kan ik aardig uit de voeten, maar metaal is niet mijn ding. We houden het dus op boutjes en moertjes, die ik na montage zal gladslijpen. Gisteren liet ik de mal zien voor de plaats van de vingerlingen. Toch ga ik het roer een keer met de eigenaar op proef ophangen en schrijf dan de plaats van de vingerlingen af. Kunnen we gelijk ook de grootte van het balansdeel van het roer bepalen.

'Klinken' met RVS kan ook door:
vingerling op z'n plek met goed verzonken gaten en met lijmklemmen goed aanklemmen.
Een stuk rond RVS door het gat steken en aan één kant vastlassen.
Voordat het rond is afgekoeld de andere kant ook vast lassen.

Als het rond afkoelt zal het nog iets krimpen en de vingerlingen nog wat verder vastzetten.
Als de gaten in de vingerling vooraf goed verzonken waren, kan je de lassen vlak afslijpen.

Waarom het roerbeslag vastklinken?

Juist vanwege het nodige onderhoud zet ik het roerbeslag altijd vast met rvs boutjes en zelfborgende moeren.
Net als het andere beslag schilder ik ze daarna zwart.

Vroeg of laat moet het beslag eraf om te lakken en het vervangen van kit kan na enige tijd ook geen kwaad.
Met klinkwerk is dat niet handig.

Een hete nagel door lassen oid. geeft gelijk schade aan het lakwerk of kit.