De afscheidscolumn van zoon Pjotr Sauer in Het Parool:
Dit is een column die ik nooit had willen schrijven.
Op donderdag 31 juli is Derk Sauer overleden, onze lieve vader en de grote liefde van onze moeder Ellen.
Derk genoot van het leven. Het was avontuurlijk, soms niet zonder gevaar en zijn gezin stond voorop. Hij nam altijd de telefoon op als wij belden, waar en met wie hij ook was. Ook al belden we alleen om een voetbaluitslag te bespreken.
Zijn passie was onafhankelijke media; hij richtte kranten, tijdschriften en een televisiestation op. En onlangs nog een platenmaatschappij voor gevluchte Russische artiesten. Stilzitten kon hij niet en zijn energie werkte aanstekelijk. Eén ritueel was heel belangrijk voor hem en gaf hem houvast: het schrijven van zijn column voor Het Parool.
Al 34 jaar (bijna de helft van zijn leven) schreef Derk zijn column, waarin hij verslag deed van de val van de Sovjet-Unie, de korte hoop op een vrijer Rusland, en de opkomst van een dictatuur die een brute oorlog ontketende – zowel in eigen land als daarbuiten – en die hem ertoe bracht het land dat hij liefhad voorgoed te verlaten. Ik denk dat zijn columns een monumentale kroniek zijn van de moderne Russische geschiedenis.
Hij schreef ze op een manier die misschien alleen hij kon, via de persoonlijke verhalen van talloze Russen die hij onderweg ontmoette. Derk was eindeloos nieuwsgierig en diep verliefd op Rusland. Hij hielp Nederlandse lezers grip te krijgen op een land dat hem zowel fascineerde als uitdaagde, ook al gaf hij toe dat hij Rusland zelf ook nooit helemaal kon doorgronden.
Zijn columns waren, net als zoveel dingen in zijn leven, een familieproject. Hij besprak zijn ideeën met ons, maar de belangrijkste rol was weggelegd voor onze moeder, Ellen Verbeek, die altijd de laatste versie onder ogen kreeg en deze met scherpe blik en grote nauwkeurigheid controleerde.
Voor ons persoonlijk zijn de columns over zijn drie zonen, die opgroeiden in een houten datsja in het bos, naar een Russische school gingen en tot zijn ergernis Russisch met elkaar spraken, een waardevol document.
Uiteindelijk viel Derk niet ten prooi aan de Russische maffia (die hij nooit vreesde), noch aan de lange arm van Poetin (die hij jarenlang trotseerde), maar aan de gevolgen van een ongeluk op onze zeilboot. Hij was het liefst alleen met mama op de boot. Ze zijn ervaren zeezeilers, maar het ongeluk was pure pech.
In zijn laatste dagen vroeg hij mij om u – de lezers van Het Parool – te bedanken voor het volgen van zijn column, en voor de aardige reacties die hij vaak ontving.
Hoewel hij in 1989 naar Rusland vertrok, bleef hij een echte Amsterdammer, nota bene geboren in de Stalinlaan (nu Vrijheidslaan). We plaagden hem met zijn Amsterdamse accent maar het was Amsterdam, vrij en onverveerd, dat hem heeft gevormd tot de man met principes die hij was.
Derk was erg dankbaar dat zíjn stad hem de mogelijkheid gaf tientallen gevluchte Russische journalisten van The Moscow Times and TV Rain in veiligheid te brengen. Zijn Amsterdam werd hun nieuwe thuis, hun nieuwe kans om de strijd voor een vrije pers voort te zetten.
Er zijn ontelbaar veel dingen die ik aan mijn vader zal missen, maar hoog op de lijst staan onze wekelijkse gesprekken over zijn volgende column. Een column die nu, helaas, nooit meer zal verschijnen.
Maar Derks werk en geest leven voort in de generaties Russische en Nederlandse journalisten die hij heeft geïnspireerd en begeleid. En natuurlijk in zijn verzameling columns voor Het Parool.
Pjotr Sauer is Ruslandcorrespondent voor The Guardian.
